مفهوم کار شایسته: کار شایسته در ترمینولوژي سازمان بین المللی کار عبارت است از فرصت دستیابی به کار مولد در شرایط آزادي، امنیت، برابري و شرافت انسانی بر این اساس، .(Anker,R.,2002,p.12)این سازمان با توجه به رسالت خود مؤلفه هاي کار شایسته را حقوق بنیادین کار، حمایت از اشتغال کامل، حمایت از امنیت اجتماعی و حمایت از گفتگوهاي اجت ماعی معرفی می کند . اهداف کار شایسته اهداف کلی هستند که طیف وسیعی از مردم در همه کشورها از آن حمایت م یکنند. در همه جوامع مردم تمایل به آزادي در کار دارند، با تبعیض، کار اجباري و اشتغال در شر ایط مخاطر هآمیز و کار کودکان ب ه ویژه در وضعی تهاي خطرناك و مضر مخالف هستند. آنها می خواهند از طریق گفتگوهاي اجتماعی در تصمی مگیر يهاي مؤثر در کار و زندگی شان شرکت داشته باشند. همه مردم و همه جوامع خواهان کار در شرایط شایستگی و عزت با حقوق کافی می باشند و در نهایت اینکه اصلاحات در جهت تأمین اجتماعی و اقتصادي مناسب، یک آرزوي جهانی است . اینک به طور مختصر هر یک از ابعاد چهارگانه کار شایسته مورد بررسی قرار می گیرد: -2مؤلف ههاي کار شایسته وارتباط متقابل بین آنها -1-2 حمایت از حقوق بنیادین کار وظیفه اولیه و اساسی سازمان بین المللی کار از بدو تأسیس، تدوین استانداردهاي جهانی براي کار و حمایتهاي اجتماعی بوده و ازآن تاریخ مقاوله نامه ها و توصی ه نامه هاي متعددي را در این رابطه تدوین و تصویب نموده است. مبانی بنیادین حقوق کار[1] که این سازمان همواره از آن دفاع نموده عبارت اند از: آزادي ارتباط، آزادي انجمن ها و حمایت از حق تشک لهاي مدنی روابط کار، حق سازمان دهی و شناخت حق مذاکرات دسته جمعی، ریشه کن سازي کارهاي اجباري، ریشه کن سازي تبعیض در امر اشتغال، تساوي مزدها براي زن و مرد در مقابل کار هم ارزش، منع تبعیض در اشتغال و حرفه، رعایت حداقل سن کار، ممنوعیت کار کودك، رعایت حد اقل مزد متناسب با حداقل معیشت. امروزه حقوق کار بخشی از برنامه وسیع تر حقوق بشر را تشکیل میدهد. منشور سازمان ملل و اعلامیه جهانی حقوق بشر ، پایه هاي اصلی این نهضت را تشکیل داده و از مقبولیت عامه برخوردار است. -2-2 حمایت از اشتغال: سازمان بین المللی کار در مقاول ه نامه 122 خود[2] از کشورهاي امضا ءکننده می خواهد تا سیاس ت هاي اقتصادي و اجتماعی خود را به گونه اي تنظیم کنند که توجه اصلی آنها به اشتغال، ایجاد کار سازنده همراه با درآمد مناسب براساس حقوق بنیادین کار براي همه باشد. این سازمان در خصوص اشتغال علاوه بر کمیت، به کیفیت آن نیز توجه دارد؛ هر چند کیفیت را یک مفهوم نسبی دانسته که بستگی به نوع کار، شرایط کاري، تصور و برداشت عمومی دارد و از یک جامعه به جامعه دیگر می تواند متفاوت باشد. اشتغال در هر جامعه مسائل و مش کلات خاص خود را دارد و به طور کلی باید بین چهار نوع اصلی از مشکلات اشتغال که اکثر کشورها به درجات مختلف با آن مواجه هستند، تفاوت قائل شد. اولین آنها مربوط به مشکل بیکاري یعنی اشخاص بیکار جویاي کار تمام وقت یا پار هوقت می باشد . در تمام کشورها این مشکل کم وبیش وجود دارد. دومین مشکل زمانی پیدا می شود که مشکل بیکاري خود را در شکل اشتغال در بخش غیررسمی نشان می دهد ، به عبارت دیگر وقتی مردم قادر به اشتغال در بخش سازمان یافته نشوند، مجبور هستند فعالیت خود را در مشاغل کوچک پر ازدحام یا کار در مؤسسات غیررسمی متمرکز س ازند. این قبیل فعالی تها نوعاً داراي بازده کم و درآمد اندك  می باشد. نوع سوم مشکل اشتغال بیشتر در کشورهاي فقیر مشاهده می شود که با انواع قبلی متفاوت است . در این وضعیت، مردم براي ساعات طولانی اما با درآمدهای ی به شدت کم، کار می کنن د و این درآمد براي رفع نیازهاي ضروري آنان کافی نمی باشد . این نوع اشتغال، شامل کشاورزان کوچک، کارگران روستایی و کارکنان مؤسسات کم اهمیت می شود . غالباً در این دسته، زنان بیش از مردان، فناوري قدیمی، مهارت ها ي محدود و بهر هوري عامل کار اندك می باشد. نوع چهارم مشکل اشتغال مربوط به ساعت کار زیاد براي کارگران زن در کارهاي خانه و خارج از خانه می باشد. این کار نه فقط شامل وظایف خانوادگی، تربیت بچه، آشپزي و مراقبت از بیماران و افراد مسن می باشد، بلکه مشارکت در فعالیت هاي درآمدزا در داخل یا خارج خانواده ، عموما براي رفع نیازهاي نقدي مربوط به غذا ، لباس یا دارو است. -3-2 توسعه حمایت اجتماعی: حمایت اجتماعی به تنظیم و اعمال انواع استانداردهاي کار و پیشگیري از حوادث و امراض ناشی از کار، حمایت در برابر شرایط کاري دشوار و تعیین ضوابط و مقررات براي کارهاي سخت و زیان آور و از این قبیل موارد، مربوط می باشد. این گونه حمایت ها می تواند از طریق وضع مقررات پیرامون ساعات کار، تعطیلات و حمای ت هایی به شکل تأمین اجتماعی در مواقع بیماري، بیکاري، حاملگیئ و کهولت سن و یا اخراج از محل کار انجام گیرد. گسترش حمای ت هاي اجتماعی را می توان در توسعه تأمین اجتماعی، بیمه بیکاري، ایجاد و تقویت سازوکارهاي جبرانی ، حمایت از شاغلین بازار کار غیر رسمی، توانبخشی معلولین و برابري فرصت ها براي زنان و مردان و توانمندسازي زنان از طریق دستیابی به فرص تهاي شغلی مناسب دانست. هدف حمایت اجتماعی تهیه امنیت در مقابل انواع آسی بپذیر ي هاست . از جمله بهداشت ضعیف، نیازهاي در بدو تولد، حوادث بیکاري، نوسانات اقتصادي، بلاهاي طبیعی و برخوردهاي داخلی. یک استراتژي حمایت اجتماعی مناسب باید احتیاجات گرو ههاي آسی بپذیراز قبیل ایتام، کودکان بی سرپرست، زنان سرپرست خانوار و افراد مسن خانواده را تحت پوشش قرار دهد. به این ترتیب مفهوم حمایت اجتماعی فراتر از مفهوم محدود امنیت کاري م یباشد ، زیرا پوشش حمایتی به مراتب بیش از کارگران و حتی خانواده آنها و مسائل تمام گرو ههاي آسی بپذیر و اشتغا لهاي نا مطمئن خارج از اشتغال مزدي و یا به عبارتی خارج از نیروي کار را نیز دربردارد. از لحاظ مفهومی، باید توجه داشت که مفهوم نسبتاً دقیق حمایت اجتماعی در همه کشورها یکسان نیست . اقلام و سطوحی از حمایت اجتماعی به طور طبیعی بستگی به رویه هاي معمول گذشته و مرحله توسعه کشور دارد. سیست مهاي تأمین اجتماعی در کشورهاي صنعتی بیش از یک قرن است که براي حمایت از کارگران در برابر اتفاقاتی مثل بیکاري، بیماري، زایمان، ناتوانی و بازنشستگی طراحی شده اند. مقاوله نامه 102 سازمان بین المللی کار، 9 گروه از مزایا شامل مراقب تهاي پزشکی، مزایاي مرتبط با بیماري، بیکاري، بازنشستگی، صدمات شغلی، خانوادگی، زایمان، ناتو انی و درماندگی را در جهت حمایت از نیروي کار تصویب نموده است. 2-4 حمایت از گفتگوهاي اجتماعی: گفتگو یکی از شرایط اساسی جوامع دموکراتیک است و سازمان بی ن المللی کار، مرجعی است براي تبادل نظر در خصوص مسائل مربوط به کار و م یتواند اشکال متفاوتی از اطلاع رسانی تا مشاوره و مذاکره را ساختار سه جانبه.(ILO,1999,p. دربرگیرد ( 7 سازمان بین المللی کار بیانگر اعتقا د به این مطلب است که بهترین راه ح لها از مذا کرات دسته جمعی نتیجه می شود . به اعتقاد این سازمان، گفتگوي اجتماعی ابزار قدرتمندي است که به حل مشکلات مهم و ترویج همبستگی اجتماعی کمک فراوان م ی نماید . البته این امر نیاز به زمان و داشتن شرکایی دارد که ظرفیت و تمایل به در گیري مسئولانه در روند کار و نیز قدرت و انعطاف پذیري لازم جهت انطباق ب ا شرایط موجود و استفاده از فرص تهاي جدید را داشته باشند. سازمان بین المللی کار، مفهوم گفتگوي اجتماعی را این گونه تعریف هر نوع مذاکره، مشاوره و یا به طور » : می کند خلاصه مبادله اطلاعات بین نمایندگان کارگران، کارفرمایان و دولت در موضوعات مورد علاقه مشترك و مرتبط با سیاست اجتماعی و اقتصادي است که م ی تواند ب ه عنوان یک فرایند سه جانبه صورت گرف ته و در آن دولت به عنوان یک عضو رسمی در مذاکرات حضور داشته باشد یا اینکه ممکن است متشکل از روابط دو جانبه و تنها بین کار و مدیریت (یا اتحادیه هاي تجاري و سازمان هاي کارفرمایی با دخالت و یا بدون دخالت دولت صورت پذیرد . این مذاکرات می تواند در مقیاس ملی ، منطقه اي و یا در سطح بنگاه صورت گیرد . هدف اصلی گفتگوي اجتماعی ارتقاء ساختار توافق همگانی و دموکراتیک بین طر فهاي اصلی .(ILO,2003,p.52) « در دنیاي کار است. 2-5- تعامل بین مؤلف ههاي کارشایسته: هر یک از مؤلفه هاي اشتغال، حقوق کار، امنیت اجتماعی و گفتمان اجتماعی و ترکیب چهارگانه آن به صورت کار شایسته می تواند بر بازار کار و در نتیجه رشد و توسعه جامعه تأثیرگذار باشد. عصاره و نتیجه سیاست کار شایسته در واقع تلاش براي به حداکثر رساندن همیاري فیمابین عناصر مختلف و پیدا کردن سیاست ها و انتخا بهاي مناسب براي غلبه بر این محدودیت هاست. حقوق کار بر تمام جنب ههاي کار تأثیرگذار است. براي مثال حق برخورداري از حداقل حقوق و محیط کاري مناسب بر اندازه و میزان اشتغال تأثیرگذار است . حق آزادي اجتماعات و حق چان هزنی جمعی بر اندازه و شکل حمایت اجتماعی همچنین بر ماهیت و چگونگی گفتگوهاي اجتماعی نیز تأثی رگذار است. گفتگوي اجتماعی وسی له اي براي مذاکره در خصوص حقوق کار از قبیل امنیت اجتماعی، حداقل حقوق و شرایط کار است . گفتگوي اجتماعی همچنین بر اثرگذاري و اجراي این حقوق و نظارت بر دستیابی بر این حقوق مؤثر است. چانه زنی جمعی آشکارا بر ساختار، سطح و شرایط اشتغال تأثی ر دارد. همچنین وسیل هاي براي مذاکره، شکل و محتوي امنیت اجتماعی فراهم م ی سازد . سه جانبه گرایی و شک لهاي وسی عتر گفتگوي اجتماعی که شامل دولت، بنگا هها و کارگران می باشد، بر همه ابعاد کار شایسته از طریق اثر آنها بر اقتصاد کلان و دیگر سیاست هاي کلیدي اجتماعی و اقتصادي مؤثر است . میزان و چگونگی اشتغال بر حمایت اجتماعی به نحو آشکار تأثیرگذار است. محتوي حمایت اجتماعی و طرق تأمین مالی آن بر نسبت نیروي کار در طبقات مختلف کاري مؤثر است . سطوح اشتغال و چگونگی جبران خدمات بر محتوي چانه زنی جمعی و توانایی کارگران در مذاکره بر مجموع هاي از موضوعات مرتبط با حقوق کار تأثیرگذار است.     نمودار شماره ( 1) - تعامل اجزاي چهارگانه کار شایسته:       ارتباط بین حمایت اجتماعی و اجزاي دیگر کار شایسته نیز واضح است . پوشش و میزان منافع حمایت اجتماعی بر اشتغال از طریق تأثیر بر عرضه نیروي کار ، میزان سرمایه گذاري، بهر هوري و پاسخ نیروي کار به تغییرات و ابداعات م یتواند تأثیرگذار باشد.   3-شاخص هاي معرف ویژگی هاي کار شایسته: در مطالعه اي که توسط چند نفر از کارشناسان عالی رتبه سازمان بین المللی کار و به سفارش این سازمان انجام گرفت (Anker,et,al.,2002, p.17) ،مجموع هاي از شاخص هاي کار شایسته پیشنهاد شده است . در این مطالعه، ویژگی هاي کار شایسته تحت شش عنوان به شرح زیر معرفی شده است: 1. داشتن فرصت براي انجام کار[3] یعنی اینکه همه افراد اعم از زن و مرد در صورتی که در سن کار و قادر به انجام کار و داوطلب انجام کار باشند ، بتوانند شغل مناسب خود را پیدا نمایند. 2. انتخاب و انجام کار در شریط آزادي[4] کار در شرایط آزادي به این معناست که کار باید آزادانه انتخاب شده باشد و در انجام آن هیچ نوع اجباري وجود نداشته باشد. 3. کار مولد[5] کار مولد یعنی کاري که در نتیجه آن یک سطح قابل قبول براي تأمین زندگی کارگر و خانواد هاش فراهم شود و توسعه پایدار  و رقابت پذیري بنگا هها و کشور را میسر سازد. 4. برابري در کار[6] منظور از برابر ي در کار لزوم برخورد عادلانه در فرصت هاي کاري از جمله نبودن هر گونه تبعیض در دستیابی به کار و حفظ و نگهداري آن است. 5. امنیت کاري[7] منظور از امنیت کاري، داشتن امنیت از نظر شرایط کاري، تأمین بازنشستگی و برخورداري از حمای تهاي لازم در مواجهه با حوادث احتمالی و همچنین در هنگ ام مواجهه با از دست دادن شغل م یباشد. 6. شرافت کاري[8] منظور آن است که کارگران قادر باشند تا علایق خودرا ابراز داشته و در تصمی م گیر ي هاي مربوط به شرایط کار مشارکت مؤثر داشته باشند . از جمله آنکه کارگران بتوانند علائق و منافع خود را ب ه صورت دسته جمعی اظهار نمایند. دو بعد اولیه در رابطه با فراهم بودن کار و چهار بعد بقیه به شایستگی و خوب بودن کار ارتباط دارد. در این مطالعه برا ي آنکه ویژگی هاي یادشده را به توان از طریق شاخص هاي آماري انداز هگیري نمود، با توجه به نظر و وفاق عمومی که محقق ان پروژه مدعی آن هستند ، یازده مؤلفه را پیشنهاد نموده اند: 1- فرصت هاي اشتغال[9] .2-کارغیرقابل پذیرش[10] 3. درآمد کافی و کار مولد[11] 4. ساعات شایسته[12] 5-تبات و امنیت کار[13] 6-تلفیق کار و زندگی خانوادگی[14] 7. برخورد منصفانه در اشتغال [15] 8. محیط کار امن.[16] 9 حمایت اجتماعی[17] 10 . گفتگوي اجتماعی و روابط کاری[18] 11 . زمینه هاي اقتصادي و اجتماعی کار شایسته [19] در این تحقیق یازده مؤلفه که در واقع از همان شش ویژگی قبلی منشأ گرفته است، به تفصیل مورد بررسی قرارگرفت و براي هر مؤلفه شاخص هایی پیشنهاد شد. براي مثال براي حقوق کار نرخ کودکان 6 تا 14 ساله ثبت نام نکرده در مدرسه، سهم زنان در مشاغل اجرایی و م دیریتی و موارد شکایت منعکس شده به دادگا ههاي کار و براي فرص تهاي اشتغال شاخص نرخ مشارک ت، نرخ بیکاري، نرخ بیکاري جوانان، توزیع اشتغال برحسب وضع شغلی و بخش فعالیت اقتصادي سهم اشتغال مزدبگیري در اشتغال کشاورزي پیشنهاد شده است. براي حمایت اجتماعی شاخص نرخ پوشش تأمین اجتماعی، هزینه تأمین اجتماعی به صورت درصدي از تولید ناخالص داخلی، درصد شاغلان با ساعات کار بیش از 48 ساعت درهفته و براي گفتمان اجتماعی نرخ عضویت در اتحادیه هاي کارگري، نرخ پوشش چانه زنی جمعی، حق اعتصاب و میزان روزهاي بیکاري ناشی از آن پیشنهاد شده ا ست . البته این مطلب مورد تأکید قرار گرفته که کشور هاي عضو باید با توجه به منابع محدود و با در نظر گرفتن امکانات آماري خود در زمینه انتخاب شاخص هاي مناسب اقدام نمایند. -4 کار شایسته و بازار کارکشور: براي اولین بار در ماده 101 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعی و فرهنگی جمهوري اسلامی ایران دولت مکلف شده بود تا موضوع کار شایسته را به عنوان گفتمان جدید عرصه کار و توسعه، براساس راهبرد سه جانبه گرایی که متضمن عزت نفس، برابري فرصت ها، آزادي و امنیت نیروي کار همرا با صیانت لازم باشد، براساس محورهاي زیر تهیه و تنظیم نماید. الف) حقوق بنیادین کار (آزادي انجمنها و حمایت از حق تشک لهاي مدنی روابط کار، حق سازمان دهی و مذاکره دسته جمعی، تساوي مزدها براي زن و مرد در مقابل کار هم ارزش، منع تبعیض در اشتغال و حرفه، رعایت حداقل سن کار، ممنوعیت کار کودك و رعایت حداقل مزد متناسب با حداقل معیشت)؛ ب) گفتگوي اجتماعی دولت و شرکاي اجتماعی (نهادهاي مدنی روابط کار ) ارتقاي سرمایه انسانی و اجتماعی، ارتقاي روابط صنعتی و روابط کار، نقش شرکاي اجتماعی، مذاکرات و چانه زنی جمعی، انعقاد پیمان هاي دسته جمعی، تشکیل شوراي سه جانبه مشاوره ملی، گسترش مکانیسم هاي سه جانبه در روابط کار، اصلاحات ساختاري، ترویج گفتگوي اجتماعی و تقویت تشک لهاي مدنی روابط کار؛ ج) گسترش حمای ت هاي اجتماعی (تأمین اجتماعی، بیمه بیکاري، ایجاد، توسعه و تقویت سازوکارهاي جبرانی، حمایت هاي اجتماعی از شاغلین بازار کار غیررسمی، توانبخشی معلولین و برابري فرص تها براي زنان و مردان و توانمندسازي زنان از طریق دستیابی به فرصت هاي شغلی مناسب)؛ د) حق پیگیري حقوق صنفی و مدنی کارگري؛ ه) اصلاح و بازنگري قوانین و مقررات تأمین اجتماعی و روابط کار (تغییر در قوانین تأمین اجتماعی و روابط کار براساس سازوکار سه جانبه (دولت، کارگر و کارفرما)، به منظور تعامل و انعطاف بیشتر در بازار کار؛ و) اشتغال مولّد (ظرفی تسازي براي اشتغال در واحدهاي کوچک و متوسط، آموزش هاي هدف دار و معطوف به اشتغال، برنامه ریزي آموزشی با جهت گیري اشتغال، آموزش هاي کارآفرینی، جمع آوري و تجزیه و تحلیل اطلاعات بازار کار، ارتباط و همبستگی کامل آموزش و اشتغال، رفع موانع بیکاري ساختاري، توسعه آموزش هاي مهارتی فنی و حرفه اي معطوف به نیاز بازار کار)؛ ز) اصلاح قوانین و مقررات (در جهت انطباق قوانین و مقررات ملی با استانداردها و مقاوله نامه هاي بین المللی، کنسولی، تحولات جهانی کار و امحاي تبعیض در همه عرصه هاي اجتماعی به ویژه در عرصه روابط کار و اشتغال)؛ گرچه این تکلیف قانونی هرگز به اجرا درنیامد، ولی بدیهی است که از اهمیت موضوع کار شایسته نخواهد کاست. از این رو با توجه به اطلاعات موجود به تحلیل بازار کار ایران از این زاویه م یپردازیم. تحلیل بازار کار کشور همواره با دو مشکل اساسی مواجه است : اول کمبود اطلاعات صحیح و قابل اعتماد و دوم عدم وجود تعاریف مشخص و ثابت از مفاهیم و اصطلاحات مورد استفاده در مطالعات بازار کار. با وجود این مشکلات در این قسمت شاخص هایی که نشان دهنده برخی از ابعاد کار شایسته بوده و اطلاعات آن در بازار کار کشور موجود است، مورد مطالعه و بررسی قرار می گیرد.   نرخ مشارکت نیروي کار [20] یکی از شاخص هاي اساسی بازار کار و کار شایسته، نرخ مشارکت اقتصادي است . این نرخ نشان می دهد که چند درصد از جمعیت در سن کار، فعال یعنی شاغل یا بیکار است .                     منابع فارسی: 1. بختیاري، صادق ( 1387 )، طرح پژوهشی ، کار شایسته در بازار کار ایران: چالش ها و فرص ته ا، مؤسسه آموزش و پژوهش در مدیریت و برنام هریزي.